Phác tiêu có tác dụng: tiêu tích, tả nhiệt, nhuận táo; dùng làm thuốc xổ. Dùng trị ruột và dạ dày thực nhiệt, tích trệ, đại tiện táo.

Tên khoa học: Mirabilita Natrium Sulfuricum.

Nguyên liệu:

Phác tiêu còn gọi là mang tiêu, Huyền minh phàn dùng làm thuốc được ghi đầu tiên trong sách Danh y biệt lục, có tên khoa học là Mirabilita Natrium Sulfuricum, Sai Glauberis là muối Natri sulfat thiên nhiên tinh chế mà thành.

Tại những nơi có Mang tiêu thiên nhiên (Na2SO4.10H2O) đào về hòa tan với nước, lọc trong để loại tạp chất rồi cô đặc để kết tinh. Làm đi làm lại nhiều lần cho đến khi nưóc trong thì thôi, để cho nguội kết tinh gọi là phác tiêu. Đem phác tiêu bỏ vào nồi nước cho lửa đun sôi, nước bay hơi còn lại bột trắng, hoặc bọc phác tiêu vào bọc giấy treo vào nơi thông gió phân hóa thành bột trắng, gọi là Huyền minh phấn, chế theo phương pháp thứ 2 cũng gọi là Phong phác tiêu.

Thành phần hóa học:

Thành phần chủ yếu là Sodium sulfate, ngoài ra còn có ít Calcium sulfate, Natri chlorure, Magnesium sulfate, muối.

Tác dụng:

Theo đông y:

Tính vị – quy kinh: vị mặn, đắng, tính hàn. Vào 3 kinh vị, đại tràng, và tam tiêu.

Tác dụng: tiêu tích, tả nhiệt, nhuận táo; dùng làm thuốc xổ.

Chủ trị – liều dùng: ruột và dạ dày thực nhiệt, tích trệ, đại tiện táo.

Ngày dùng 4 – 12g.

Nhuận tràng: liều dùng 5 – 10g, buổi sáng nhịn đói, uống với nửa cốc nước.

Tẩy: 20 – 50g hòa tan trong 300ml nước, uống làm 2 – 3 lần cách nhau 10 phút.

Theo y học hiện đại:

Phác tiêu có tác dụng tẩy xổ(laxative): sodium sulfat hòa tan vào nước nhưng gốc SO4 có phân tử lớn khó qua màng ruột lưu lại ở ruột hút nước ở các tổ chức vào ruột làm lỏng phân ( do SO4 hình thành dung dịch ưu trương), làm tăng dung tích ruột gây kích thích cơ giới làm tăng nhu động ruột gây tiêu chảy.

Lưu ý:

Tỳ vị hư hàn và phụ nữ có thai không dùng. Lúc dùng trị viêm tuyến vú ở phụ nữ đang cho con bú, có kết quả thì ngưng, sợ đắp nhiều làm mất sữa.

Cách bào chế:

Theo kinh nghiệm Việt Nam:

Phác tiêu có tạp chất, cần tinh chế lại trước khi dùng.

Hòa tan trong nước lọc qua bông, rồi cô lại cho kết tinh.

Theo Trung y:

Phác tiêu có nhiều tạp chất nên cần tinh chế lại: thứ tinh chế gọi là huyền minh phấn, thứ kết lại trên mặt có gai nhọn gọi là mang tiêu.

Cách chế huyền minh phấn: đem phác tiêu cùng nấu với rau cải cho tan ra, bỏ rau cải, gạn lấy nước trong đổ vào một cái chậu phơi sương một đêm, trên có vật kết tinh là thành.

Bảo quản: hay bị chảy nước, cần tránh ẩm để nơi thoáng gió.

Nếu có nhiều, lót giấy bản hay giải màn, đựng trong hòm gỗ. Nếu có ít đựng trong lọ hoặc hộp giấy.

Bình luận