Cây ba kích tím -
Trang chủ Sản phẩm cây thuốc đông y Cây thuốc chữa bệnh huyết áp Cây ba kích tím

Cây ba kích tím

Mô tả

Giới thiệu về cây ba kích

Cây ba kích tím là vị thuốc bổ không còn xa lạ với chúng ta.  Thường được dùng ngâm rượu với tác dụng bổ thận, tráng dương cường gân cốt, khử phong thấp,… hay được biết đến nhất với tác dụng tăng cường sinh lực cho phái mạnh, chữa di tinh, yếu sinh lý, liệt dương…

Cây ba kích hay còn gọi là cây ruột già, Chẩu phóng xì… là một loại dây leo thuộc họ Cà phê và có tên khoa học là Morinda officinalis stow. Ba kích mọc hoang khá nhiều ở những khu rừng thứ sinh ở các vùng trung du và vùng núi Bắc Bộ, dưới tán những kiểu rừng lá rộng nhiệt đới ẩm. Những địa phương có nhiều loại cây này ở nước ta có thể kể đến như Hà Giang, Lạng Sơn, Phú Thọ, Quảng Ninh, Hòa Bình…

Cây ba kích tím
Cây ba kích tím

Cây ba kích là loại cây thân leo, quấn, lá hình mác mọc đối xưng nhau, có lông nhiều ở gân và mép, lá. Hoa của cây khá nhỏ, thường nở vào khoảng tháng 5-6, lúc đầu có màu trắng về sau sẽ chuyển dần sang vàng nhạt. Tháng 7 – 10 sẽ là lúc quả ba kích ra rộ nhất, quả hình cầu, chín đỏ.

Tuy phổ biến, nhưng không phải ai cũng biết dùng ba kích đúng cách. Để phát huy tác dụng thần kỳ của ba kích cần công đoạn sơ chế tỉ mỉ. Và đặc biệt là phải chọn đúng loại ba kích thượng phẩm. Nếu không sử dụng đúng cách không những không có tác dụng mà còn gây tác hại. Bài viết này mong rằng sẽ cung cấp cho các bạn thông tin hữu ích.

Theo đông y, ba kích có vị ngọt, tính ấm, khá tốt cho người già, nam giới, người bị suy nhược và thường được sử dụng để điều trị nhiều căn bệnh khác nhau. Dưới đây là 6 tác dụng của cây ba kích mà không phải ai cũng biết

Trị thận hư, đau lưng

Nếu bị mắc chứng thận hư, đau lưng bạn có thể áp dụng bài thuốc sau từ ba kích, sẽ thấy khỏi nhanh chóng.Lấy 16g ba kích, kết hợp cùng nhiều vị thuốc khác như thục địa, long cốt, cốt toái bổ, đảng sâm, nhục thung dung, mỗi thứ 12g cùng với 6g ngũ vị tử, đem nghiền thành bột mịn luyện với mật ong thành hoàn. Sử dụng ngày 2 – 3 lần, mỗi lần 12g.

Trị huyết áp cao

Với những người mắc huyết áp cao có thể lấy ba kích, đương quy, hoàng bá, dâm dương hoắc, tri mẫu, tiên mao mỗi thứ 12g cho vào ấm đất cùng 600ml nước, để trên bếp lửa nhỏ sắc còn 200ml, chia 3 lần uống trong ngày, sử dụng liên tục trong vòng 3 tháng để giúp huyết áp ổn định.

Bổ thận, tráng dương

cu-ba-kich-tuoi_sachoavan-5

Từ lâu, ba kích đã được xem là phương thuốc thần kỳ dành cho các quý ông với công dụng bổ thận, tráng dương. Ngoài cách làm truyền thống là ba kích ngâm rượu uống, bạn có thể lấy 30g ba kích, 300g trai sống (đã bỏ vỏ, thái miếng nhỏ), gừng tươi, gia vị, nước đủ dùng. Cho tất cả vào nồi, hầm trên bếp trên lửa nhỏ trong vòng khoảng 3 tiếng đồng hồ, nêm gia vị cho vừa ăn rồi nhắc xuống. Có thể dùng với cơm như thức ăn bình thường.

Trị đau nhức xương khớp, mỏi mệt ở người già

Lấy 1 lượng bằng nhau các loại ba kích, xuyên tỳ giải, thỏ ty tử, nhục thung dung, đỗ trọn. Đem tán nhuyễn, trộn với mật làm thành những viên hoàn nhỏ vừa uống. Mỗi lần uống 8g, ngày 2 lần với nước ấm.

Trị đau bụng, đi  tiểu không tự chủ

Ba kích (bỏ lõi), 12g đỗ trọng (ngâm rượu, sao), 4g Lộc nhung; 16g viễn chí; Long cốt, Quan quế, Sơn thù du, Phụ tử (chế), Ngũ vị tử mỗi thứ đều 20g; Tang phiêu tiêu, Sơn dược, Tục đoạn, Thỏ ty tử, đều 40g; Nhục thung dung, Sinh địa đều 60g. Tất cả đem tán bột, nặn thành những viên hoàn, mỗi viên 10g. Ngày uống 2-3 viên hoàn.

Một số công dụng khác

Ngoài các tác dụng kể trên, ba kích còn có khá nhiều lợi ích khác như: hỗ trợ điều trị liệt dương, Lưng gối mỏi đau, mặt trắng nhợt nhạt, chân tay lạnh; Trị bụng ứ kết lạnh đau…

Như chúng ta đã biết những công dụng đặc biệt của củ ba kích đối với sức khỏe của con người vì thế đây cũng là một loại dược liệu được săn đón nhiều và cũng được làm giả nhiều và hơn hết là nhiều khách hàng đã mù quáng vì ham rẻ hoặc tìm mua ở những nơi không có uy tín nên rất dễ bị lừa mua phải hàng kém chất lượng và họ đã trà trộn các loại ba kích có nguồn gốc từ Trung Quốc, ba kích trắng hoặc các loại củ gần giống với ba kích để bán cho người tiêu dùng.

Vậy làm sao để phân biệt được và làm sao người tiêu dùng có thể phát hiện ra cách thức và mánh khóe trên. Hôm nay chúng tôi xin hướng dẫn các bạn cách phân biệt ba kích tím và ba kích trắng để độc giả nắm và nhận biết được, tránh mua phải hàng giả, hàng kém chất lượng.

Cây ba kích có mấy loại

Trên thị trường hiện nay người ta phân ra 2 loại ba kích đặc chủng đó là cây ba kích tím và ba kích trắng )tuy nhiên người ta thường sử dụng ba kích tím nhiều hơn so với ba kích trắng vì hiệu quả của ba kích trắng không cao bằng ba kích tím và giống ba kích trắng khó trồng hơn so với loại tím nên hiện nay trên thị trường thì giống ba kích tím chiếm 90% số còn lại 10% là ba kích trắng.

Trông bề ngoài thì 2 loại ba kích trắng và ba kích tím không khác nhau là mấy người mới vào nghề rất khó phân biệt được tuy nhiên có một điều dễ nhận biết giữa 2 loại này đó là ba kích tím màu vỏ củ ba kích có màu vàng đậm hơn, còn ba kích trắng có màu vàng nhạt.

Phân loại ba kích theo hình thái

Ngày nay người ta thường bán 2 loại ba kích đó là ba kích khô và ba kích tươi

Ba kích tươi

Tôi sẽ nêu ra những ưu nhược điểm của từng loại để tiện cho các bạn so sánh

 

Ưu điểm

  • Hàng đẹp chất lượng không có chất bảo quản vì vừa được thu hái tươi mới hấp dẫn
  • Mùi vị vẫn còn nguyên hơi cay nhai kỹ sẽ thấy ngọt
  • Có thể chế biến tùy theo sở thích như ngâm rượu, sử dụng làm thuốc….
  • Khi mua hàng tươi sẽ tránh được rủi do cho khách hàng mua phải hàng trung quốc

Nhược điểm

  • Vận chuyển cho những nơi xa rất khó khăn dễ bị dập nát hỏng do không được bảo quản
  • Không bảo quản được lâu vì đặc thù sau khi thu hoạch củ tươi chỉ để được ở ngoài trong khoảng từ 4-5 ngày. Nếu để trong ngăn mát thì có thể kéo dài thời gian thêm 5 ngày.
  • Chưa được tút lõi vì khi sử dụng ba kích chúng ta cần loại bỏ lõi
  • Không thuận tiện khi sử dụng kèm theo một số vị thuốc bắc

Ba kích khô

Ưu điểm

  • Dễ vận chuyển đi nơi xa mà không cần lo lắng
  • Bảo quản được trong thời gian dài
  • Đã được tút lõi, thuận tiện cho việc sử dụng
  • Thuận tiện sử dụng kèm theo một số dược liệu khô khác

Nhược điểm

  • Tỉ lệ bị tẩm chất bảo quản cao
  • Nguy cơ mua phải hàng trung quốc ngâm thuốc chiếm 70-80%
  • Không sạch bằng loại tươi
  • Khi phơi khô hầu như đã mất đi một phần nào đó tinh chất của cây
  • Dễ mua phải hàng tồn hàng để lâu
  • Rất dễ chứa nấm mốc do để lâu

ba kich khoCách phân biệt ba kích trắng và ba kích tím

Sau đây tôi sẽ hướng dẫn các bạn cách chọn lựa cũng như cách phân biệt 2 loại ba kích trắng và ba kích tím sau đây. Có 2 loại ba kích tím và 1 loại ba kích trắng như phía dưới

Ba kích tím trồng

Ba kích tím có 2 loại chính ba kích tím Quảng Ninh và ba kích tím Sapa

Loại ba kích tím chất lượng tại cửa hàng chúng tôi thường được sử dụng rộng dãi trên khắp cả nước vì loại này thường mọc nhiều và dễ sinh sống hơn so với loại còn lại. Cách phân biệt củ ba kích tím các bạn chỉ có cách là bẻ một mẩu ba kích ra nếu bên trong có màu hồng – xám đen – tím nhạt – Tím Thẫm. Khi ngâm với rượu, màu rượu chuyển thành màu tím thì là ba kích tím chuẩn

  • Sau khi lấy phần thịt của ba kích tím thì phần lõi của ba kích tím đối với củ ba kích tím đã già thường có gai nếu quan sát kỹ củ trắng thường không có gai
  • Một số bạn còn thắc mắc rằng: Đối với củ ba kích tím củ đã già thì chỉ cần bẻ đôi ra là nhận biết được ngay vì nó có màu hơi tím, còn đối với củ ba kích tím còn non thì sao. Riêng đối với củ non thì do tính chất chưa phát triển hết nên phần thịt vẫn còn trắng tuy nhiên bạn chỉ cần bẻ đôi ra và phơi phần thịt của củ ba kích tím còn non và đem đi phơi dưới nắng khoảng 30 phút là phần thịt củ ba kích chuyển hẳn sang màu tím rất dễ nhận biết đó là ba kích tím nên các bạn cần lưu ý.
ba kích tím quảng ninh
Ba kích tím trồng Quảng Ninh

Ba kích trắng

Loại này số lượng ít tuy nhiên công dụng và độ ngon khi ngâm với rượu là kém hơn so với loại ba kích tím và giá cả thường thấp hơn so với ba kích tím đến gần một nửa giá.

Đối với loại này thì kể cả củ già hay củ non phần thịt đều có màu trắng trong như nước

Cách phân biệt: Củ có màu vàng nhạt, phần thịt bên trong màu trắng trong, không có sắc tím. Dù có to đến mấy từ trong ra ngoài nó vẫn cứ trắng toát. Khi ngâm với rượu sẽ không có mầu tím mà chuyển sang mầu sẫm đục.

ba kich trang
Nhìn ba kích trắng rất dễ phân biệt như hình dưới

Phân biệt ba kích tím rừng và ba kích tím trồng

Tại sao lại có ba kích rừng và ba kích trồng chắc các bạn cũng hiểu loại ba kích rừng là loại mọc ở trong rừng rất hiếm giá rất đắt còn loại ba kích trồng thì được người dân nuôi trồng đại trà giá rẻ hơn so với ba kích rừng.

Ba kích tím rừng

Trong bài viết ba kích rừng tại đây tôi đã viết rất kỹ cách phân biệt ba kích rừng và ba kích trồng các bạn nên tham khảo lại tuy nhiên có một số bức ảnh và một vài điều bạn cần biết khi chọn mua để tránh nhầm lẫn. Tuy nhiên ở đây ba kích rừng cũng có 2 loại loại thứ nhất là ba kích rừng mọc ở trong rừng và loại thứ 2 ba kích rừng mọc ở vách núi

Ba kích rừng hàng chuẩn

Đặc điểm của loại ba kích rừng tìm thấy rất hiếm do mọc trong rừng địa hình cũng như khí hậu khắc nghiệt nên thân hình của chúng không được to đều hoặc nếu có to thì chỗ thân to chỗ thân nhỏ. Ba kích rừng thường mọc ở 2 nơi chủ yếu đó là trong các khe núi ở rừng và trong những vùng đất bằng phẳng.

Bởi mọc trong khe núi nên chất lượng ba kích mới thơm ngon củ dẻo dai mạnh mẽ chất lượng thịt bên trong thơm ngon đặc biệt. Những tinh túy nhất của củ sẽ dồn vào những bắp thịt to khỏe ở rễ. Chính vì vậy loại này đang là loại ba kích rừng được giới ăn nhậu sành sỏi ưa chuộng và săn tìm.

Phân biệt bằng lõi và thịt bên trong củ

  • Ba kích rừng rất cứng (phần thịt thường cứng hơn so với loại ba kích trồng )
  • Ba kích rừng ít nhựa ( không bị cảm giác dính tay khi chúng ta tuốt lõi)
  • Ba kích rừng khi tuốt lõi ra thì phần lõi bên trong ba kích rừng thường to hơn so với ba kích trồng ( do vậy nên ba kích rừng rất hao khi tuốt lõi )
  • Do đặc thù thịt cứng, hình dáng củ sần sùi do vậy khi tuốt lõi ra thì vụn hơn so với ba kích trồng

Phân biệt bằng hình dáng bên ngoài củ

Điều đơn giản nhất nữa để phân biệt ba kích rừng và ba kích trồng đó là màu sắc bên ngoài của củ sau khi rửa sạch

  • Đối với ba kích trồng thì màu sắc thường vàng nhạt đều củ to mẩy ít khi có sâu
  • Đối với ba kích rừng thì màu sắc thường sậm hơn rõ rệt và có những nốt đồi mồi trên thân của củ thường có vài lỗ nhỏ do bị sâu đục

Loại không phải ba kích rừng

Đây là một loại thuộc họ dây ruột gà không phải ba kích nhìn trông rất giống ba kích mà nhiều người thường nhầm lẫn các bạn lưu ý một vài hình ảnh của loại này

  • Củ thường rất to vỏ hơi đen
  • Ruột có màu hơi ngà ngà đỏ
  • Thịt có nhiều chấm nhỏ màu trắng

Ba kích trồng

Củ to tròn đều Phân biệt củ trồng thường mọng nước,không bị sâu hà,vỏ mỏng và nhẵn,không có vết sần sùi của thời gian, trông rất đẹp các đốt tròn xoe. Nó đẹp bởi nó được chăm sóc và kích thích mạnh. Củ trồng không có một đốt xoắn vặn nào các củ hao hao giống nhau do trồng trên đất do được bón kỹ. Hình Thức: Khá đồng đều vì trồng cùng một thời điểm, vỏ màu vàng nâu đặc trưng củ trồng không có những nốt thắt như ở phía trên.

ba kich trongPhân biệt ba kích Trung Quốc và ba kích Việt Nam

Khi mua hàng các bạn cần lưu ý sản phẩm của Trung Quốc thường là hàng khô không có nguồn gốc xuất xứ tuy nhiên cách phân biệt ba kích trung quốc và ba kích khô việt nam là một điều khá là đơn giản các bạn chỉ cần lưu ý những điểm sau

Ba kích khô trung quốc

Loại ba kích khô Trung quốc có hình thức rất bắt mắt, do có công nghệ rút lõi tinh vi củ ba kích còn nguyên vẹn không bị vỡ hoặc bị nứt . Còn chất lượng các sản phẩm đến từ Trung Quốc thì các bạn biết rồi đó, đặc biệt là các loại đồ uống. Ba kích khô Trung Quốc do bị hấp nhũn, Sau đó rút lõi nên hình thức rất đẹp, củ tròn xoe, nhưng thật ra đã bị rút sạch chất trong quá trình hấp. Họ đã lấy gần hết dược liệu để làm cao lỏng . Phần bã phơi khô bán sang Việt Nam với giá rất rẻ mạt .Hình thức dễ nhận biết . Củ Ba Kích khô rất đẹp,tròn trịa,tròn nguyên khối. như trong hình

Ba kích khô việt nam

Ba Kích tại Việt Nam được bóc bằng tay.Tạo thành những mảnh vụn và khe nứt như hình ở trên mẫu mã trông rất xấu tuy nhiên bù lại chất lượng của ba kích khô vẫn giữ được hầu như nguyên vẹn những tinh túy của cây ba kích của cây khi mua hàng tại cửa hàng chúng tôi.

Phân biệt ba kích tím Quảng Ninh và ba kích tím Sapa

Câu hỏi mà nhiều bạn trẻ thắc mắc chỉ cần nhìn vào hình dưới đây là các bạn có thể phân biệt được ngay

ba kich trong
Ba kích tím Quảng Ninh

Bởi vì sao lại có tên gọi ba kích sapa và ba kích quảng ninh là vì tùy vào vùng miền và đất ở nơi đó đất ở Quảng ninh thường là đất phù sa bồi đắp nên củ ba kích sau nhiều năm tiến hóa trông sẽ khác so với ba kích sapa sống ở các vùng đồi núi nhiều đất đỏ nên trông 2 loại rất khác nhau ( ba kích quảng ninh thường to và phát triển tốt hơn với ba kích sapa.

Đối với chất lượng thì ba kích tím Quảng Ninh nổi tiếng uống ngon hơn ba kích tím Sapa. Và ba kích tím Quảng Ninh giá trên thị trường thường cao hơn so với loại Sapa.

Cách sử dụng cây ba kích

  • Người ta thường dùng ba kích để ngâm rượu, hoặc dùng cùng với 1 số vị thuốc khác với mục đích bổ thận dượng, cường sinh lực.
  • Ba kích có thể dùng tươi hoặc khô, tuy nhiên để đảm bảo chất lượng tốt nhất nên dùng loại còn tươi để bảo quản tối đa hoạt chất.
  • Ba kích  tươi có mùi thơm đặc trưng tươi nguyên củ. Củ ba kích thước vừa phải, củ rắn chắc màu vàng đậm đến nâu tím, có nhiều đốt thắt, có mùi thơm đặc trưng của cây thuốc (giống nhân sâm). Khi bẻ phần thịt củ chắc ròn, có màu ánh tím tươi, khi ăn thử có vị cay ngọt nhẹ; lõi cứng chắc, có màu từ vàng đậm cho đến nâu đen và có gai.

Đây là những bằng chứng quan trọng cho thấy ba kích sống trong điều kiện hoàn toàn tự nhiên, lâu năm(đủ 5- 6 năm tuổi) và chất lượng rất cao, không thua kém ba kích rừng (loại này hiện nay rất hiếm).

  • Mùi vị dấp dẫn, các chất hầu như nguyên vẹn
  • Có thể chế biến tùy theo sở thích của chủ nhân

Ba kích phải được rút sạch  ruột rễ, vì  ruột rễ có tác dụng ngược lại với vỏ. Nhiều người bán hàng do không hiểu  hoặc do cẩu thả không loại bỏ ruột làm giảm tác dụng của ba kích.

Sau đó ba kích  được ngâm với  rượu mạnh( khoảng 40 độ), rượu là dung môi hòa tan tốt nhất nhưng hoạt chất, cũng như khi sử dụng đúng cách, rượu giúp cơ thể hấp thu nhanh nhất. Chính vì  vậy, chác phổ biến nhất là ngâm ba kích với rượu, là phương pháp tối ưu để phát huy hết tác dụng của vị thuốc này

Đây cũng là cách đã được áp dụng từ lâu trong dân gian từ ngàn đời xưa. Rượu ba kích được coi là một loại xuân dược được các y gia thời xưa giành nhiều tâm sức để dâng lên vua chúa.

Rượu ba kích được cho là một trong những “biệt dược” có tác dụng mạnh mẽ nhất, giúp nam giới “hoạt động” cả đêm không biết mệt mỏi, được Vua chúa và các quan lại thời xưa rất ưa dùng.

Ba kích vốn có tính ấm, để hạn chế bớt lại ngta thường ngâm 1kg  ba kích thêm với 1 lạng đỗ đen, và 2 củ đương quy, 1 ít đẳng sâm, cũng là làm tăng tác dụng, vị ngon hơn, cũng như bình ngâm rượu được đẹp hơn.

Rượu ba kích tốt nhất nên được ngâm trên 100 ngày mới nên sử dụng, tốt hơn nữa nên được hạ thổ để cân bằng âm dương, tác dụng tối ưu nhất.